IP koruma sınıfı, IEC 60529 standardına göre bir elektrik panosu muhafazasının katı cisimlere ve suya karşı sağladığı koruma derecesini gösteren iki haneli koddur. Birinci rakam toz ve temas korumasını (0–6), ikinci rakam ise su korumasını (0–9K) ifade eder. Örneğin IP54, toz korumalı ve her yönden sıçrayan suya dayanıklı bir muhafazayı tanımlar.
IP Kodu Nasıl Okunur?
IP kodu soldan sağa okunur ve her rakam bağımsız bir test sonucunu temsil eder. Rakamlar birbirinin yerine geçmez; yüksek su koruması, otomatik olarak yüksek toz koruması anlamına gelmez.
IP 5 4
Kod ön eki
Ingress Protection – giriş koruması anlamına gelir ve IEC 60529 kapsamındaki testleri işaret eder.
Birinci rakam – katı cisim
Toz korumalı: çalışmayı etkileyecek miktarda toz giremez, tehlikeli parçalara temas engellenir.
İkinci rakam – su
Her yönden sıçrayan suya karşı korumalıdır; su jeti veya daldırma koruması içermez.
Birinci Rakam: Katı Cisim ve Temas Koruması
Birinci rakam, muhafazanın içine girebilecek katı cisim boyutunu ve tehlikeli parçalara temas korumasını tanımlar.
| Rakam | Koruma | Açıklama |
|---|---|---|
| 0 | Korumasız | Katı cisimlere karşı özel bir koruma yoktur. |
| 1 | ≥ 50 mm | Elin arkası gibi büyük cisimlerin tehlikeli parçalara erişimini engeller. |
| 2 | ≥ 12,5 mm | Parmakların veya benzer boyuttaki cisimlerin girişini engeller. |
| 3 | ≥ 2,5 mm | Tornavida, kalın tel gibi aletlerin girişini engeller. |
| 4 | ≥ 1,0 mm | İnce tel ve küçük vidaların girişini engeller. |
| 5 | Toz korumalı | Toz girişi tamamen engellenmez ancak çalışmayı etkileyecek miktarda toz giremez. |
| 6 | Toz geçirmez | Toz girişi tamamen engellenir. |
İkinci Rakam: Suya Karşı Koruma
İkinci rakam, muhafazanın su girişine karşı dayanımını tanımlar. Değerler kümülatif değildir; IPX7 bir muhafaza, ayrıca test edilmedikçe IPX5 koşulunu sağlamayabilir.
| Rakam | Koruma | Açıklama |
|---|---|---|
| 0 | Korumasız | Suya karşı özel bir koruma yoktur. |
| 1 | Dikey damlama | Dikey olarak damlayan suya karşı korumalıdır. |
| 2 | 15° eğimde damlama | Muhafaza 15°ye kadar eğildiğinde damlayan suya karşı korumalıdır. |
| 3 | Püskürtme (yağmur) | Düşeyle 60°ye kadar açıyla püskürtülen suya karşı korumalıdır. |
| 4 | Sıçrama | Her yönden sıçrayan suya karşı korumalıdır. |
| 5 | Su jeti | 6,3 mm nozulla her yönden gelen düşük basınçlı su jetine karşı korumalıdır. |
| 6 | Kuvvetli su jeti | 12,5 mm nozulla gelen kuvvetli su jetine karşı korumalıdır. |
| 7 | Geçici daldırma | 1 m derinlikte 30 dakika daldırmaya karşı korumalıdır. |
| 8 | Sürekli daldırma | Üreticinin belirttiği koşullarda sürekli daldırmaya karşı korumalıdır. |
| 9K | Yüksek basınçlı jet | Yüksek basınç ve yüksek sıcaklıktaki su jetine karşı korumalıdır. |
IP değeri gövdeye değil, panonun tamamına aittir.
Gövde IP65 olsa bile kablo rakoru, kapak contası veya kilit bölgesi uygun seçilmemişse pano bütün olarak beyan edilen sınıfı sağlamaz; su her zaman en zayıf noktadan girer.
Dış ortamda çalışan panolarda yağmur ve yıkama suyu kadar yoğuşma da hesaba katılır. Sıcaklık farkı olan hacimlerde nem pano içinde yoğunlaşarak korozyona ve izolasyon sorunlarına yol açabilir.
Kablo girişleri alt yüzeyden ve rakor çapına uygun ölçüde planlanır; kullanılmayan delikler kör tapayla kapatılır.
Montaj yönü ve kapak sızdırmazlığı, panonun bakım veya temizlik sonrasında aynı sınıfta kalmasını belirler; conta yüzeyleri her açılıştan sonra kontrol edilir, deforme olmuş contalar değiştirilir.
Beyan edilen IP sınıfı, muhafaza üreticisinin test raporuyla birlikte proje dosyasında saklanır.
Panolarda Yaygın IP Sınıfları
Aşağıdaki eşleştirme, alçak gerilim pano uygulamalarında en sık karşılaşılan koruma sınıflarını ve tipik kullanım alanlarını özetler.
| IP | Uygunluk | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| IP20 | Pano içi, temiz ve kuru ortam | Bina içi elektrik odaları, ofis ve idari alanlar |
| IP31 | Hafif damlama riski olan iç mekan | Teknik hacimler, depo ve koridorlar |
| IP41 | Küçük cisim ve damlama koruması | Üretim alanı kenarları, servis koridorları |
| IP54 | Tozlu ve sıçrama riskli endüstriyel iç mekan | Fabrika üretim hatları, atölyeler, OSB tesisleri |
| IP55 | Yıkama ve tozun yoğun olduğu ortam | Gıda, çimento ve maden tesisleri |
| IP65 | Dış ortam, toz geçirmez ve su jetine dayanıklı | Saha panoları, dış cephe, açık alan tesisleri |
| IP66 | Ağır dış koşullar, kuvvetli su jeti | Liman, arıtma tesisi, yıkama alanları |
IK Kodu: Mekanik Darbe Dayanımı
IP kodu toz ve suya karşı korumayı gösterirken, EN 62262 kapsamındaki IK kodu muhafazanın dış mekanik darbelere karşı dayanımını joule cinsinden ifade eder. Darbe riski bulunan üretim alanlarında ve kamusal alanlarda IP kodunun yanında IK değeri de şartnameye yazılmalıdır.
| IK kodu | Darbe enerjisi |
|---|---|
| IK00 | Korumasız |
| IK01 | 0,14 J |
| IK02 | 0,20 J |
| IK03 | 0,35 J |
| IK04 | 0,50 J |
| IK05 | 0,70 J |
| IK06 | 1 J |
| IK07 | 2 J |
| IK08 | 5 J |
| IK09 | 10 J |
| IK10 | 20 J |
Doğru IP Sınıfı Nasıl Seçilir?
- Montaj ortamını tanımlayın. Pano iç mekanda mı, açık alanda mı, yıkama yapılan bir hatta mı yer alacak?
- Toz ve partikül yükünü değerlendirin. Çimento, un, talaş gibi ince partiküller varsa birinci rakam 5 veya 6 olmalıdır.
- Su temas biçimini belirleyin. Damlama, sıçrama, tazyikli yıkama veya daldırma senaryolarından hangisinin geçerli olduğunu netleştirin.
- Isı dengesini kontrol edin. Yüksek IP sınıfı ısı atımını zorlaştırır; gerekiyorsa iklimlendirme, ısı değiştirici veya filtreli fan planlayın.
- Mekanik darbe riskini ekleyin. Forklift trafiği veya kamusal erişim varsa uygun IK değerini şartnameye yazın.
- Bütünlüğü koruyun. Kablo rakorları, kör tapalar ve contalar da aynı koruma sınıfında olmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yüksek IP sınıfı seçip pano içi ısınmayı hesaba katmamak.
- IPX7 muhafazanın otomatik olarak IPX5 koşulunu da sağladığını varsaymak.
- Pano gövdesi yüksek IP sınıfında iken düşük sınıflı rakor veya buton kullanmak.
- Sahada delik açıp uygun tapa kullanmayarak koruma sınıfını geçersiz kılmak.
- Conta bakımını ihmal etmek; eskiyen contalar koruma sınıfını düşürür.
- Mekanik darbe riski olan alanlarda IK değerini şartnameye yazmamak.
Panonuz için doğru koruma sınıfı
IP ve IK seçimi; ortam koşulları, ısı dengesi ve bakım senaryosu birlikte değerlendirilerek yapılmalıdır. Devpan, projenizin kurulacağı ortama göre uygun muhafaza sınıfını belirler ve panoyu IEC 61439 kapsamında doğrulanmış olarak teslim eder.
- Standart: IEC 60529 (mekanik darbe için EN 62262 / IK kodu)
- Yapı: IP + birinci rakam (katı cisim) + ikinci rakam (su)
- Birinci rakam: 0 korumasız → 6 toz geçirmez
- İkinci rakam: 0 korumasız → 8 sürekli daldırma, 9K yüksek basınçlı jet
- X harfi: İlgili koruma derecesinin belirtilmediğini gösterir (örn. IPX5)
- Panolarda yaygın: İç mekan IP20–IP54, endüstriyel IP54–IP55, dış ortam IP65–IP66
IP Koruma Sınıfı Hakkında Sık Sorulan Sorular
IP koruma sınıfı nedir?
IP koruma sınıfı, IEC 60529 standardına göre bir muhafazanın katı cisimlere ve suya karşı sağladığı koruma derecesini gösteren iki haneli koddur. Birinci rakam katı cisim ve temas korumasını, ikinci rakam su korumasını ifade eder.
IP54 ne anlama gelir?
IP54, muhafazanın toz korumalı olduğunu (çalışmayı etkileyecek miktarda toz giremez) ve her yönden sıçrayan suya karşı korunduğunu gösterir. Endüstriyel iç mekan panolarında en yaygın kullanılan sınıftır.
IP65 ile IP66 arasındaki fark nedir?
Her ikisi de toz geçirmezdir. IP65, 6,3 mm nozulla gelen düşük basınçlı su jetine; IP66 ise 12,5 mm nozulla gelen kuvvetli su jetine karşı koruma sağlar. Yıkama yapılan alanlarda IP66 tercih edilir.
Dış ortam panosunda hangi IP sınıfı seçilmelidir?
Açık alanda kullanılan panolarda en az IP54, doğrudan yağmura ve toza maruz kalan saha panolarında ise IP65 veya IP66 önerilir. Ayrıca güneş, sıcaklık ve UV etkisi için ek önlemler değerlendirilmelidir.
IP sınıfı yüksek olan pano her zaman daha mı iyidir?
Hayır. Yüksek IP sınıfı, muhafazanın daha sızdırmaz olması demektir; bu da pano içi ısının atılmasını zorlaştırır. Yüksek akımlı panolarda gereğinden yüksek IP seçimi ısınma sorununa yol açabilir ve iklimlendirme gerektirir.
IP kodundaki X harfi ne anlama gelir?
İlgili koruma derecesi test edilmemiş veya belirtilmemişse o hanede X kullanılır. Örneğin IPX5, katı cisim koruması belirtilmeden su jetine karşı korumalı olduğunu ifade eder.
IK kodu ile IP kodu aynı şey midir?
Hayır. IP kodu toz ve suya karşı korumayı, EN 62262 kapsamındaki IK kodu ise muhafazanın mekanik darbeye karşı dayanımını gösterir. Örneğin IK10, 20 joule darbe enerjisine dayanım anlamına gelir.
Pano kapağı açıldığında IP sınıfı geçerli midir?
Hayır. Beyan edilen IP koruma sınıfı, kapak kapalı ve tüm contalar, kör kapaklar ile kablo rakorları yerinde iken geçerlidir. Eksik rakor veya hasarlı conta koruma sınıfını geçersiz kılar.
İlgili Teknik Bilgiler
- Formlama – IEC 61439 form tipleri ve pano içi ayırma seviyeleri
- Kablo Taşıma Kapasiteleri – YVV (NYY) TS 212 akım tabloları
- Bakır Akım Taşıma Kapasiteleri – Bakır bara tabloları ve düzeltme katsayıları
- Akım Trafosu C/k Ayarı – Kompanzasyon rölesi hassasiyet ayarı
- DevBox Tali Dağıtım Panosu – Saha koşullarına uygun muhafaza seçenekleri
- DevPanel Ana Dağıtım Panosu – Ana dağıtım panoları