Parafudr (SPD) Seçimi: Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 Farkı

Parafudr (SPD) Seçimi: Tip 1, Tip 2 ve Tip 3 Farkı

Parafudr seçimi, yıldırım ve anahtarlama kaynaklı aşırı gerilimlerin tesise verdiği hasarı belirleyen en kritik kararlardan biridir. Doğru tip, doğru konumda ve doğru kablolamayla monte edilmediğinde cihaz görevini yapamaz; üstelik pano içinde yeni bir risk kaynağına dönüşebilir.

Aşırı gerilim nereden gelir?

İki ana kaynak vardır. Yıldırım kaynaklı darbeler, doğrudan düşme veya yakın çevredeki endüklenme yoluyla enerji hattına biner ve mikrosaniyeler içinde kilovolt mertebesine ulaşır. Anahtarlama kaynaklı darbeler ise motor, trafo veya kompanzasyon kademelerinin devreye girip çıkmasıyla oluşur; daha küçüktür ama çok daha sık tekrarlanır.

SPD tipleri ve görevleri

IEC 61643 serisi, parafudrları test sınıfına göre üçe ayırır. Bunlar birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan kademelerdir.

Tip	Test sınıfı	Test dalgası	Konum	Görev
Tip 1	Sınıf I	10/350 µs (Iimp)	Bina girişi / ana pano	Doğrudan yıldırım akımını boşaltmak
Tip 2	Sınıf II	8/20 µs (In, Imax)	Ana ve tali dağıtım panoları	Endüklenen darbeleri sınırlamak
Tip 3	Sınıf III	Kombine dalga	Hassas cihaz yakını	Kalan artık gerilimi düşürmek

Hangi tesise hangi tip gerekir?

Binada bir yıldırımdan korunma tesisatı (paratoner) varsa veya hava hattıyla besleniyorsa, giriş noktasında Tip 1 zorunludur. Yeraltı kablosuyla beslenen ve paratoneri olmayan binalarda ana panoda Tip 2 çoğunlukla yeterlidir. Veri merkezi, tıbbi cihaz ve otomasyon panolarında ise cihaz yakınında Tip 3 eklenir.

Koruma seviyesi Up ve kablo uzunluğu

Bir parafudrun kataloğundaki Up değeri, darbe sırasında uçlarında kalan gerilimdir ve korunacak cihazın dayanım kategorisinden düşük olmalıdır. Ancak sahada asıl hatayı bağlantı kabloları yapar: her metre kablo, darbe akımında yüzlerce volt ek gerilim düşümü üretir. Bu nedenle faz ve topraklama bağlantılarının toplam uzunluğu 0,5 metreyi aşmamalı, mümkünse V bağlantı kullanılmalıdır.

Ön sigorta ve devre dışı kalma

Parafudrlar ömrünü tamamladığında kısa devreye gidebilir; bu yüzden üreticinin belirttiği ön sigorta veya kesici mutlaka kullanılır. Modern SPD’lerde termik ayırıcı ve görsel arıza göstergesi bulunur, uzaktan izleme için kuru kontak seçeneği de vardır. Değiştirilebilir kartuşlu modeller bakım süresini kısaltır.

Pano tasarımında dikkat edilecekler

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şu maddelerle önlenir:

• SPD topraklama iletkeni doğrudan ana topraklama barasına bağlanır
• Faz ve toprak kabloları kısa, düz ve birbirine yakın çekilir
• TN-S, TN-C-S ve TT sistemlerinde bağlantı şeması (3+1 veya 4+0) farklıdır
• Parafudr bölmesi, bakım için erişilebilir olmalıdır
• Yıldırım koruma sınıfına göre Iimp değeri hesaplanır, rastgele seçilmez

Topraklama barasının boyutlandırılması için nötr ve topraklama barası yazısına bakabilirsiniz.

Öne çıkanlar: parafudr seçimi

• Aşırı gerilim nereden gelir — İki ana kaynak vardır.
• SPD tipleri ve görevleri — IEC 61643 serisi, parafudrları test sınıfına göre üçe ayırır.
• Hangi tesise hangi tip gerekir — Binada bir yıldırımdan korunma tesisatı (paratoner) varsa veya hava hattıyla besleniyorsa, giriş noktasında Tip 1 zorunludur.
• Koruma seviyesi Up ve kablo uzunluğu — Bir parafudrun kataloğundaki Up değeri, darbe sırasında uçlarında kalan gerilimdir ve korunacak cihazın dayanım kategorisinden düşük olmalıdır.
• Standart kaynağı — IEC yayın kataloğu: iec.ch.

Sık sorulan sorular

Tip 1 varken Tip 2’ye gerek var mı?

Genellikle evet. Tip 1 büyük enerjiyi boşaltır ancak artık gerilimi hassas cihazlar için hâlâ yüksektir. İkisinin birlikte kullanıldığı kombine (Tip 1+2) cihazlar da yaygındır.

Parafudrun ömrü ne kadardır?

Sabit bir süre yoktur; maruz kaldığı darbe sayısına ve enerjisine bağlıdır. Bu nedenle periyodik bakımda gösterge penceresi kontrol edilmeli, kartuş rengi değişmişse modül yenilenmelidir.

Kaçak akım rölesi parafudrdan etkilenir mi?

Evet. Parafudr RCD’nin yük tarafına konulursa darbe akımı istenmeyen açmalara yol açabilir. Tercihen RCD’nin kaynak tarafına, gecikmeli (S tipi) RCD ile birlikte planlanır.

İlgili yazılar

• Kaçak Akım Koruma (RCD) Tipleri: AC, A, F ve B Farkı
• IK Darbe Dayanım Sınıfı Nedir? IK07, IK08 ve IK10 Farkı
• Ana Dağıtım Panosu (MDP) Nedir? Tali Panodan Farkı ve Seçim Kriterleri
• Tüm teknik makaleler

Devpan, panolarında aşırı gerilim korumasını tesisin yıldırım risk analizine ve topraklama düzenine göre kurgular. Projenizin besleme biçimini paylaşın, uygun SPD kademesini birlikte belirleyelim.