Kablo Kesiti Seçimi ve Gerilim Düşümü Hesabı

Kablo Kesiti Seçimi ve Gerilim Düşümü Hesabı

Kablo kesiti seçimi yalnızca akımı taşıyabilmekle ilgili değildir. Doğru kesit; akım taşıma kapasitesi, gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı olmak üzere üç ayrı kriterin hepsini birden sağlamalıdır. Üçünden en büyük değeri veren kriter belirleyicidir.

Birinci kriter: akım taşıma kapasitesi

Kablonun katalog değeri referans koşullar içindir: belirli bir ortam sıcaklığı, tek devre ve belirli bir döşeme biçimi. Sahada bu koşullar nadiren birebir sağlanır, bu yüzden düzeltme katsayıları uygulanır. Katsayılar çarpılarak kablonun gerçek taşıma kapasitesi bulunur ve devre akımı bu değerin altında kalmalıdır.

Düzeltme etkeni	Tipik aralık	Açıklama
Ortam sıcaklığı	0,71 – 1,12	30 °C referansına göre
Gruplama (devre sayısı)	0,50 – 1,00	Kanal veya tavada yan yana devreler
Döşeme biçimi	0,80 – 1,00	Boru içi, tava, gömme
Toprak termik direnci	0,86 – 1,10	Yeraltı döşemelerde

İkinci kriter: gerilim düşümü

Uzun hatlarda belirleyici olan kriter genellikle budur. Gerilim düşümü hem kablonun direncine hem de hat uzunluğuna bağlıdır; sınırın aşılması motorların momentini düşürür, aydınlatmada titreşim ve elektronik cihazlarda kararsızlık yaratır. Genel yaklaşım, aydınlatma devrelerinde %3, güç devrelerinde %5 sınırının aşılmamasıdır.

Üçüncü kriter: kısa devre dayanımı

Kısa devre anında kablonun iletkeni, koruma cihazı açana kadar arıza akımını taşımak zorundadır. Bu süre boyunca yalıtımın izin verilen sıcaklığını aşmaması gerekir. Koruma cihazının açma süresi uzadıkça gereken kesit büyür; bu nedenle koordinasyon ayarları ile kablo seçimi birlikte yapılır. Ayrıntı için kısa devre dayanımı yazısına bakabilirsiniz.

Nötr ve koruma iletkeni kesiti

Harmonik içeriği yüksek tesislerde üçüncü harmonik akımları nötrde toplanır ve nötr, faz akımından daha fazla akım taşıyabilir. Bu durumda nötr kesiti faz kesitine eşit ya da daha büyük seçilir. Koruma iletkeni kesiti ise faz kesitine bağlı olarak belirlenir; 16 mm²’ye kadar faz ile eşit, 35 mm²’ye kadar 16 mm², üzerinde faz kesitinin yarısı yaygın kuraldır.

Pratik hesap sırası

Sahada tekrarlanabilir bir sıra izlemek hataları azaltır:

• Devre tasarım akımını belirle (yük, eşzamanlılık, kalkış koşulu)
• Koruma cihazının anma akımını seç
• Düzeltme katsayılarını uygulayarak gerekli kesiti bul
• Gerilim düşümünü kontrol et, gerekirse kesiti büyüt
• Kısa devre dayanımını doğrula
• Nötr ve koruma iletkeni kesitlerini belirle

Pano içindeki bara tarafı için bara akım kapasitesi ve derating yazısı aynı mantığı barara uygular.

Öne çıkanlar: kablo kesiti seçimi

• Birinci kriter: akım taşıma kapasitesi — Kablonun katalog değeri referans koşullar içindir: belirli bir ortam sıcaklığı, tek devre ve belirli bir döşeme biçimi.
• İkinci kriter: gerilim düşümü — Uzun hatlarda belirleyici olan kriter genellikle budur.
• Üçüncü kriter: kısa devre dayanımı — Kısa devre anında kablonun iletkeni, koruma cihazı açana kadar arıza akımını taşımak zorundadır.
• Nötr ve koruma iletkeni kesiti — Harmonik içeriği yüksek tesislerde üçüncü harmonik akımları nötrde toplanır ve nötr, faz akımından daha fazla akım taşıyabilir.
• Standart kaynağı — IEC yayın kataloğu: iec.ch.

Sık sorulan sorular

Alüminyum kablo kullanılabilir mi?

Evet, özellikle büyük kesitlerde maliyet avantajı sağlar. Ancak aynı akım için yaklaşık bir kademe büyük kesit gerekir ve bağlantı noktalarında uygun kablo pabucu ile gerilim kontrolü şarttır.

Gerilim düşümü hangi noktadan itibaren hesaplanır?

Genel uygulama, besleme noktasından (sayaç veya ana pano) en uzak tüketiciye kadar toplam düşümün değerlendirilmesidir. Ara panolardaki düşümler toplanarak dikkate alınır.

Kesiti büyütmek her zaman güvenli mi?

Elektriksel olarak evet, ancak kablo pabucu, klemens ve kablo giriş açıklıkları bu kesite uygun olmalıdır. Aksi hâlde pano tarafında montaj sorunları çıkar.

İlgili yazılar

• Kablo Bölmesi ve Kablo Giriş Tasarımı: Panoda Sık Yapılan Hatalar
• Bara Akım Taşıma Kapasitesi ve Derating Hesabı
• Busbar Kanal Sistemi mi Kablo mu? Dağıtımda Doğru Seçim
• Tüm teknik makaleler

Devpan, pano projelerinde kablo kesiti ve gerilim düşümü kontrolünü kablo bölmesi tasarımıyla birlikte ele alır. Hat uzunluklarınızı ve yük listenizi paylaşın, hesabı birlikte doğrulayalım.